Kể từ ngày 15/9/2026, Nghị định số 286/2026/NĐ-CP ngày 17/7/2026 của Chính phủ chính thức có hiệu lực, thay thế Nghị định 64/2015/NĐ-CP về cơ chế phối hợp quản lý nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh và cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam. Với số lượng lớn chuyên gia, lao động nước ngoài đang làm việc tại các khu công nghiệp (KCN), khu kinh tế (KKT), các quy định mới này có tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp cũng như đời sống của người lao động. Nghị định 286/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 17/7/2026, quy định cơ chế phối hợp giữa các bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong công tác quản lý người nước ngoài tại Việt Nam. Trong đó, Bộ Công an giữ vai trò chủ trì quản lý nhà nước, các bộ, ngành và địa phương phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ. Nghị định hướng tới mục tiêu quản lý chặt chẽ, thống nhất, không chồng chéo, đồng thời tạo thuận lợi cho người nước ngoài nhập cảnh, cư trú, làm việc hợp pháp.Những điểm mới cốt lõi của Nghị định:- Phối hợp liên ngành chặt chẽ hơn: trao đổi thông tin bằng văn bản, điện tử, họp liên ngành, thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất.- Liên thông dữ liệu theo thời gian thực: thông tin về thị thực, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy phép lao động, giấy phép hành nghề, chương trình đào tạo, hội nghị, hội thảo của người nước ngoài được chia sẻ thường xuyên, liên tục giữa các cơ quan.- Siết chặt khai báo tạm trú: cơ quan, tổ chức mời, bảo lãnh người nước ngoài phải phối hợp với cơ sở lưu trú thực hiện khai báo tạm trú theo Điều 33, Điều 34 Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam.- Quy định riêng cho khu vực biên giới, khu kinh tế: dữ liệu khai báo tạm trú tại các khu vực này được trao đổi đặc thù giữa Bộ Công an và Bộ Quốc phòng.Với những điểm nổi bật nêu trên, Nghị định 286/2026/NĐ-CP không chỉ là văn bản tăng cường quản lý nhà nước mà còn là hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch cho hoạt động tuyển dụng, sử dụng lao động nước ngoài của doanh nghiệp. Chủ động nắm bắt và tuân thủ đúng quy định ngay từ khi Nghị định có hiệu lực sẽ giúp doanh nghiệp tại các KCN, khu kinh tế vận hành thuận lợi, bảo đảm quyền lợi cho người lao động và góp phần xây dựng môi trường đầu tư an toàn, chuyên nghiệp. Liên quan tới Nghị định, doanh nghiệp, người lao động cần nắm bắt các thông tin sau:Đối với doanh nghiệp:- Thứ nhất, trách nhiệm của doanh nghiệp với tư cách tổ chức mời, bảo lãnh chuyên gia nước ngoài. Đây là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý. Theo Nghị định 286/2026/NĐ-CP, tổ chức, cá nhân mời, bảo lãnh người nước ngoài phải phối hợp với cơ sở lưu trú thực hiện khai báo tạm trú đúng quy định. Trên thực tế, hầu hết doanh nghiệp trong các KCN đều có chuyên gia, kỹ sư, cán bộ quản lý người nước ngoài đến làm việc theo hợp đồng, chương trình hợp tác hoặc di chuyển giữa các nhà máy, chi nhánh. Vì vậy, doanh nghiệp cần rà soát ngay quy trình tiếp nhận chuyên gia nước ngoài: từ khâu chuẩn bị hồ sơ xin thị thực, giấy phép lao động đến khâu bố trí nơi ở và khai báo tạm trú cho từng trường hợp cụ thể. Việc bỏ sót hoặc khai báo chậm, khai báo không đầy đủ không chỉ khiến doanh nghiệp đối mặt với chế tài xử phạt hành chính mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ làm việc của chuyên gia, gây gián đoạn hoạt động sản xuất kinh doanh.- Thứ hai, nghĩa vụ của các cơ sở lưu trú trong và ven KCN. Nhiều doanh nghiệp tại KCN bố trí nhà ở cho công nhân, ký túc xá chuyên gia ngay trong khuôn viên nhà máy hoặc khu nhà ở công nhân liền kề. Các cơ sở lưu trú này – bao gồm cả nhà trọ, chung cư mini cho thuê – thuộc đối tượng phải khai báo tạm trú cho người nước ngoài lưu trú trong thời hạn quy định của pháp luật. Điểm mới đáng chú ý là dữ liệu khai báo tạm trú được kết nối, đối soát theo thời gian thực giữa các cơ quan chức năng, nghĩa là việc khai báo thiếu, khai báo sai sẽ được phát hiện nhanh chóng hơn nhiều so với trước đây. Doanh nghiệp cần quy định rõ trách nhiệm của bộ phận hành chính - nhân sự trong việc kiểm tra, đôn đốc cơ sở lưu trú trực thuộc thực hiện đúng nghĩa vụ này.- Thứ ba, cơ hội từ liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Nghị định yêu cầu các bộ, ngành, địa phương chia sẻ dữ liệu về thị thực, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, đăng ký doanh nghiệp, giấy phép lao động, giấy phép hành nghề, chương trình đào tạo và hợp tác của người nước ngoài nhập cảnh bằng thị thực điện tử hoặc theo diện miễn thị thực. Đối với doanh nghiệp, điều này mang lại lợi ích kép: thủ tục hành chính liên quan đến lao động nước ngoài được xử lý nhanh hơn, minh bạch hơn khi cơ quan chức năng có đầy đủ thông tin đối chiếu; đồng thời doanh nghiệp cũng phải chịu trách nhiệm cao hơn về tính chính xác của thông tin doanh nghiệp kê khai. Vì vậy, doanh nghiệp nên cử đầu mối chuyên trách theo dõi hồ sơ của toàn bộ người nước ngoài đang làm việc tại đơn vị, bảo đảm thông tin giữa các loại giấy tờ (hợp đồng lao động, giấy phép lao động, giấy tờ cư trú) luôn khớp nhau.- Thứ tư, lưu ý đối với khu kinh tế cửa khẩu và khu vực biên giới. Nghị định dành quy định riêng về trao đổi dữ liệu khai báo tạm trú của người nước ngoài tại cơ sở lưu trú trong khu vực biên giới, xã, phường, đặc khu, khu du lịch, dịch vụ, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt và các khu kinh tế khác liên quan đến khu vực biên giới. Các doanh nghiệp hoạt động trong khu kinh tế cửa khẩu, khu kinh tế ven biển, khu vực giáp ranh biên giới cần nắm rõ quy định này để phối hợp đúng đầu mối, tránh nhầm lẫn giữa cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của Bộ Công an và lực lượng biên phòng trong từng trường hợp cụ thể.- Thứ năm, xử lý các tình huống phát sinh. Một quy định mới mang tính nhân văn nhưng cũng là nghĩa vụ cần ghi nhớ: trong thời hạn 12 giờ kể từ khi phát hiện người nước ngoài bị tai nạn, tử vong, cơ quan chức năng phải trao đổi thông tin để thông báo cho cơ quan đại diện nước mà người đó là công dân. Doanh nghiệp khi phát sinh sự việc liên quan đến chuyên gia, lao động nước ngoài (tai nạn lao động, sự cố sức khỏe nghiêm trọng, tranh chấp lao động) cần báo cáo kịp thời cho cơ quan chức năng theo đúng quy trình, đồng thời lưu giữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ để phối hợp giải quyết.Đối với người lao động:- Với chuyên gia, lao động nước ngoài: Cư trú hợp pháp, đúng quy định sẽ được bảo vệ tối đa về quyền lợi. Khi doanh nghiệp và cơ sở lưu trú thực hiện đúng nghĩa vụ khai báo, người lao động nước ngoài sẽ tránh được các rủi ro pháp lý như bị xử phạt vì cư trú không khai báo, bị tạm hoãn xuất cảnh, thậm chí bị buộc xuất cảnh – những rủi ro có thể hủy hoại cả sự nghiệp làm việc dài hạn tại Việt Nam. Người lao động nước ngoài nên chủ động kiểm tra việc doanh nghiệp đã khai báo tạm trú cho mình hay chưa, đặc biệt khi thay đổi nơi ở, chuyển công tác giữa các nhà máy, hoặc khi được cấp mới giấy phép lao động, thị thực.- Với người lao động Việt Nam: Quản lý người nước ngoài chặt chẽ hơn đồng nghĩa với môi trường sống và làm việc an toàn hơn. Khu vực quanh các KCN, khu kinh tế thường có mật độ nhà trọ, khách sạn, dịch vụ lưu trú cao, tiềm ẩn nguy cơ bị các đối tượng lợi dụng hoạt động vi phạm pháp luật. Việc siết chặt khai báo tạm trú, kết nối dữ liệu giữa các cơ quan giúp sớm phát hiện, ngăn chặn các hành vi tổ chức xuất nhập cảnh trái phép, lừa đảo, tội phạm xuyên quốc gia, qua đó bảo vệ an toàn cho chính người lao động và cộng đồng dân cư.- Với chủ nhà trọ, cơ sở lưu trú cho công nhân: đây là nhóm chịu tác động trực tiếp và cần nắm rõ nghĩa vụ mới. Không chỉ khách sạn, nhà nghỉ mà cả nhà trọ, ký túc xá, nhà ở cho thuê có người nước ngoài lưu trú đều thuộc diện phải khai báo tạm trú. Chủ cơ sở lưu trú cần chủ động hướng dẫn người nước ngoài kê khai đầy đủ thông tin, cập nhật ngay khi có thay đổi, tránh tâm lý chủ quan cho rằng chỉ khách sạn, nhà nghỉ lớn mới phải thực hiện./Trần Thương Nguyên |