Ngày 04/08/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã chính thức ký ban hành Quyết định số 1483/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Đề án “Phát triển hệ thống các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, tập trung cho công nghệ chiến lược". Sự ra đời của Quyết định này không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật mang tính định hướng, mà còn được giới chuyên gia đánh giá là một “cú hích" mạnh mẽ, một bước ngoặt lịch sử nhằm tái định hình và nâng tầm hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo tại Việt Nam trong kỷ nguyên số.

1. Bối cảnh ra đời: Đòi hỏi bức thiết từ thực tiễn

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra với tốc độ vũ bão, công nghệ không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh và an ninh quốc gia. Nhiều quốc gia trên thế giới đang chạy đua khốc liệt để làm chủ các công nghệ lõi, từ trí tuệ nhân tạo (AI), vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, cho đến năng lượng xanh và vật liệu mới.

Tại Việt Nam, mặc dù lĩnh vực khoa học công nghệ đã có nhiều bước tiến đáng kể trong thập kỷ qua, nhưng chúng ta vẫn phải đối mặt với không ít thách thức. Hạ tầng nghiên cứu ở nhiều nơi còn manh mún, thiếu tính đồng bộ; việc đầu tư đôi khi còn dàn trải, chưa tạo ra được sức mạnh tổng hợp. Đặc biệt, "điểm nghẽn" lớn nhất lâu nay là khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thị trường thực tế (lab-to-market) vẫn còn quá xa. Rất nhiều đề tài nghiên cứu xuất sắc phải nằm trên giấy vì thiếu các cơ sở thử nghiệm đạt chuẩn quốc tế để kiểm định, hoàn thiện và thương mại hóa.

Trước đòi hỏi bức thiết đó, Quyết định 1483/QĐ-TTg ra đời như một lời giải chiến lược, nhằm khắc phục triệt để những hạn chế tồn tại, tập trung nguồn lực quốc gia vào những mũi nhọn công nghệ thiết yếu nhất.

2. Mục tiêu chiến lược: Làm chủ 10 nhóm công nghệ lõi vào năm 2030

Mục tiêu cốt lõi và tham vọng nhất của Đề án là xây dựng thành công một hệ thống hạ tầng nghiên cứu hiện đại, đồng bộ, kết nối liên thông và có khả năng khai thác dùng chung trên phạm vi toàn quốc. Đề án đặt ra lộ trình rõ ràng: từ nay đến năm 2030, Việt Nam phải vươn lên làm chủ ít nhất 10 nhóm công nghệ lõi mang tính chiến lược.

Sự tự chủ về công nghệ này không chỉ giúp Việt Nam giảm bớt sự phụ thuộc vào các tập đoàn công nghệ nước ngoài, mà còn tạo nền tảng vững chắc để các doanh nghiệp trong nước phát triển các sản phẩm, dịch vụ Make in Vietnam có giá trị gia tăng cao, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Việc làm chủ công nghệ chiến lược cũng đồng thời củng cố vững chắc an ninh quốc phòng, an ninh mạng và an ninh dữ liệu quốc gia trong tình hình mới.​

3. Những đột phá trong định hướng triển khai

Để hiện thực hóa các mục tiêu tham vọng trên, Đề án đưa ra các định hướng triển khai với nhiều điểm mới mang tính đột phá:

Thứ nhất, tư duy đầu tư tập trung và khai thác dùng chung: Sẽ không còn tình trạng "mạnh ai nấy làm", mỗi viện nghiên cứu hay trường đại học tự sắm sửa thiết bị rồi để không gây lãng phí. Quyết định 1483/QĐ-TTg nhấn mạnh việc xây dựng cơ chế chia sẻ cơ sở hạ tầng. Các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia sẽ hoạt động như những trung tâm mở, nơi các nhà khoa học, chuyên gia và đặc biệt là các doanh nghiệp khởi nghiệp (startups) có thể dễ dàng tiếp cận, thuê mướn, và sử dụng hệ thống máy móc, thiết bị hiện đại bậc nhất. Điều này giúp tối ưu hóa nguồn lực đầu tư của Nhà nước và xã hội.

Thứ hai, tập trung cao độ cho "Công nghệ chiến lược": Thay vì dàn trải, Đề án chỉ đích danh việc dồn lực cho các công nghệ mang tính chất sống còn. Dù danh mục chi tiết sẽ liên tục được cập nhật theo xu hướng thế giới, nhưng trọng tâm xoay quanh các lĩnh vực công nghệ cao, vật liệu tiên tiến, năng lượng tái tạo và công nghệ y sinh.

Thứ ba, lấy thương mại hóa làm thước đo thành công: Đây có thể coi là bước chuyển biến lớn nhất về mặt tư duy. Đề án tập trung phát triển các "Trung tâm thử nghiệm" – nơi đóng vai trò như những "bà đỡ" cho công nghệ. Khi một nghiên cứu hoàn thành ở quy mô phòng thí nghiệm, nó cần được thử nghiệm trong môi trường giả lập thực tế, kiểm định độ an toàn, đánh giá tiêu chuẩn trước khi sản xuất hàng loạt. Việc có sẵn các trung tâm thử nghiệm đạt chuẩn sẽ rút ngắn tối đa thời gian từ khâu R&D đến khi sản phẩm ra mắt thị trường.

4. Nguồn lực triển khai và hợp tác quốc tế

Để thực hiện Đề án này, Chính phủ dự kiến huy động một nguồn lực lớn mạnh, với kinh phí ước tính lên tới gần 9.700 tỷ đồng. Tuy nhiên, điểm nhấn là sự linh hoạt trong phương thức huy động vốn. Ngoài ngân sách nhà nước đóng vai trò vốn mồi và dẫn dắt, Đề án đặc biệt khuyến khích các hình thức hợp tác công - tư (PPP), kêu gọi sự tham gia của các tập đoàn công nghệ lớn, các quỹ đầu tư mạo hiểm trong và ngoài nước.

Bên cạnh đó, hội nhập và hợp tác quốc tế được xác định là con đường ngắn nhất để vươn lên. Điển hình là việc thúc đẩy các chương trình hợp tác song phương và đa phương, như các khuôn khổ hợp tác chiến lược giữa Việt Nam và Australia trong nghiên cứu 10 nhóm công nghệ lõi. Việc kết nối các phòng thí nghiệm trong nước với mạng lưới nghiên cứu toàn cầu sẽ giúp các nhà khoa học Việt Nam nhanh chóng cập nhật tri thức mới, chuyển giao công nghệ và thu hút nguồn chất xám từ cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

5. Bước đi tiếp theo và kỳ vọng tương lai

Ngay sau khi Quyết định 1483/QĐ-TTg có hiệu lực, các bộ, ngành liên quan, đặc biệt là Bộ Khoa học và Công nghệ, cùng các địa phương đang khẩn trương bắt tay vào việc lập kế hoạch chi tiết. Các khâu rà soát, đánh giá lại toàn bộ hệ thống cơ sở vật chất hiện có đang được tiến hành để nhanh chóng tiếp nhận và phê duyệt các hồ sơ nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp quốc gia.

Nhìn chung, việc triển khai hiệu quả Quyết định 1483/QĐ-TTg sẽ tạo ra một cuộc cách mạng về hạ tầng khoa học công nghệ tại Việt Nam. Khi chúng ta có trong tay những trung tâm nghiên cứu và phòng thí nghiệm tầm cỡ, kết hợp với chính sách thu hút nhân tài đúng đắn, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tự tin bước vào sân chơi công nghệ toàn cầu. Đây không chỉ là nền tảng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, mà còn là bước chuẩn bị vững chắc để đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, vươn lên trở thành một quốc gia tự chủ, sáng tạo và thịnh vượng.