​

Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo (Luật số 134/2025/QH15). Đây là một cột mốc lịch sử đối với ngành công nghệ Việt Nam, thiết lập hành lang pháp lý toàn diện cho việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời bảo đảm an toàn, đạo đức và quyền lợi của con người. Luật Trí tuệ nhân tạo sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2026. Đạo luật này áp dụng đối với mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài tham gia vào hoạt động trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam. Dưới đây là những điểm nhấn quan trọng nhất mà doanh nghiệp, nhà phát triển và người dùng cần nắm bắt.

1. Lấy con người làm trung tâm và Thiết lập các "vùng cấm"

Luật định nghĩa trí tuệ nhân tạo là việc thực hiện bằng điện tử các năng lực trí tuệ của con người, bao gồm học tập, suy luận, nhận thức, phán đoán và hiểu ngôn ngữ tự nhiên. Xuyên suốt đạo luật, nguyên tắc cơ bản là "Lấy con người làm trung tâm" và bảo đảm AI phục vụ con người, không thay thế thẩm quyền cũng như trách nhiệm của con người.

Để bảo vệ xã hội, Luật quy định rất rõ các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động AI. Cụ thể, tổ chức và cá nhân không được phép:

• Sử dụng yếu tố giả mạo hoặc mô phỏng người, sự kiện thật để lừa dối, thao túng nhận thức và hành vi của con người một cách có chủ đích.
• Lợi dụng điểm yếu của các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số để gây tổn hại cho họ hoặc người khác.
• Tạo ra hoặc phổ biến nội dung giả mạo (deepfake) có khả năng gây nguy hại nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, trật tự và an toàn xã hội.
• Thu thập, xử lý dữ liệu để phát triển AI trái với các quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ và an ninh mạng.

2. Quản lý AI theo 3 mức độ rủi ro

Một trong những điểm sáng nhất của Luật là phương pháp tiếp cận quản lý dựa trên rủi ro. Theo đó, các hệ thống AI được phân loại thành ba mức độ:

• Hệ thống có rủi ro cao: Là hệ thống có thể gây thiệt hại đáng kể đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức hoặc an ninh quốc gia. Đối với loại này, hệ thống bắt buộc phải được đánh giá sự phù hợp trước khi đưa vào sử dụng.
• Hệ thống có rủi ro trung bình: Là các hệ thống có khả năng gây nhầm lẫn, thao túng do người dùng không nhận biết được mình đang tương tác với AI hoặc nội dung do AI tạo ra. Nhà cung cấp phải thông báo kết quả phân loại cho Bộ Khoa học và Công nghệ thông qua Cổng thông tin điện tử một cửa trước khi đưa vào sử dụng.
• Hệ thống có rủi ro thấp: Là các hệ thống không thuộc hai trường hợp trên. Đối với loại hệ thống này, Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân công khai thông tin cơ bản để tăng tính minh bạch.

3. Trách nhiệm minh bạch: Xóa bỏ nỗi lo lừa đảo bằng AI

Luật đặc biệt chú trọng đến quyền được biết của người sử dụng. Các nhà cung cấp phải thiết kế hệ thống tương tác trực tiếp sao cho người sử dụng nhận biết được họ đang tương tác với AI.

Các nội dung âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra bắt buộc phải được đánh dấu ở định dạng máy đọc. Đặc biệt, nếu AI tạo ra hoặc chỉnh sửa âm thanh, hình ảnh nhằm mô phỏng, giả lập ngoại hình, giọng nói của người thật (hay còn gọi là công nghệ deepfake) thì bắt buộc phải được gắn nhãn dễ nhận biết để phân biệt với nội dung thật. Đối với các tác phẩm điện ảnh hoặc nghệ thuật, việc gắn nhãn sẽ được thực hiện linh hoạt để không cản trở việc thưởng thức tác phẩm.

4. Đầu tư mạnh mẽ cho Hệ sinh thái và Hạ tầng AI Quốc gia

Không chỉ quản lý, Nhà nước còn thể hiện rõ cam kết thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của công nghệ này. Hạ tầng AI quốc gia sẽ được Nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức xã hội đầu tư để cung cấp năng lực tính toán, dữ liệu dùng chung, và đặc biệt là các mô hình nền tảng, mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số.

Cơ sở dữ liệu quốc gia về trí tuệ nhân tạo sẽ được xây dựng tại Trung tâm dữ liệu quốc gia. Đồng thời, Chính phủ sẽ thành lập Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia (hoạt động không vì lợi nhuận) để huy động nguồn lực tài trợ cho việc phát triển hạ tầng, doanh nghiệp và nhân lực AI. Quỹ này được áp dụng cơ chế tài chính đặc thù, chấp nhận rủi ro trong khoa học công nghệ.

Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (startup) và doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được hưởng nhiều hỗ trợ như:

• Hỗ trợ chi phí đánh giá sự phù hợp của hệ thống AI.
• Được ưu tiên truy cập hạ tầng kỹ thuật, dữ liệu và môi trường thử nghiệm.
• Được cấp "phiếu hỗ trợ" để sử dụng hạ tầng tính toán, dữ liệu dùng chung và các dịch vụ tư vấn kỹ thuật.

Đáng chú ý, Luật còn mở ra Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) để các tổ chức, doanh nghiệp có thể thử nghiệm các công nghệ AI mới trong điều kiện an toàn, dưới sự giám sát của cơ quan nhà nước.

5. Đưa AI vào trường học: Chuẩn bị nguồn nhân lực tương lai

Một bước đi mang tính chiến lược của Luật là quy định về đào tạo nhân lực. Giáo dục phổ thông sẽ phải tích hợp các nội dung cơ bản về AI, tư duy tính toán, kỹ năng số và đạo đức công nghệ vào chương trình bắt buộc.

Các cơ sở giáo dục đại học và nghề nghiệp cũng được khuyến khích xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về AI, khoa học dữ liệu và hợp tác với doanh nghiệp, viện nghiên cứu để chuyển giao công nghệ. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ chủ trì xây dựng Chương trình quốc gia về phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo để trình Thủ tướng Chính phủ ban hành.

6. Lộ trình thực thi và Thời gian chuyển tiếp

Với việc Luật bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/03/2026 , các doanh nghiệp và tổ chức đang vận hành hệ thống AI sẽ có một khoảng thời gian chuyển tiếp để tuân thủ:

• 18 tháng (kể từ ngày Luật có hiệu lực) đối với các hệ thống AI trong lĩnh vực y tế, giáo dục và tài chính.
• 12 tháng (kể từ ngày Luật có hiệu lực) đối với các hệ thống AI trong các lĩnh vực khác.

Trong thời gian chuyển tiếp này, các hệ thống vẫn được phép tiếp tục hoạt động, trừ khi cơ quan quản lý xác định có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng và yêu cầu tạm dừng.

*** Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 không chỉ là tấm khiên bảo vệ người dân và xã hội khỏi các rủi ro của công nghệ số, mà còn là bệ phóng vững chắc để Việt Nam làm chủ công nghệ cốt lõi, vươn lên thành điểm sáng về khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo trong khu vực.