​Từ tháng 10/2026, nhiều văn bản quy phạm pháp luật mới chính thức có hiệu lực thi hành, với các quy định liên quan đến phát triển đô thị, thi đua - khen thưởng, hoạt động của doanh nghiệp, thị trường trái phiếu, chính sách thuế đối với xăng dầu và công tác quản lý nhà nước​.

1. Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 01/10/2026

Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16 được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2026.

Việc ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về phát triển đô thị, tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo cơ sở huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển đô thị.

Để triển khai Luật, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1796/QĐ-TTg ngày 17/9/2026 về Kế hoạch triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị. Theo đó, các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu tổ chức tuyên truyền, phổ biến; tập huấn, hướng dẫn chuyên môn; rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có liên quan; xây dựng các văn bản thi hành và thực hiện kiểm tra, báo cáo tình hình tổ chức thi hành Luật.

Đây là một trong những văn bản cần được các cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư và doanh nghiệp quan tâm trong quá trình thực hiện các dự án đầu tư có liên quan đến phát triển đô thị, xây dựng và sử dụng đất.

2. Quy định mới về thi đua, khen thưởng áp dụng từ ngày 01/10/2026

Ngày 23/4/2026, Quốc hội ban hành Luật số 06/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2026. Luật sửa đổi nhiều quy định về nguyên tắc khen thưởng, tiêu chuẩn danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng và thẩm quyền thực hiện.

Để quy định chi tiết thi hành, Chính phủ ban hành Nghị định số 368/2026/NĐ-CP, cũng có hiệu lực từ ngày 01/10/2026. Nghị định quy định cụ thể về nguyên tắc xét danh hiệu thi đua, hình thức và tiêu chuẩn khen thưởng, thẩm quyền, hồ sơ, thủ tục, quỹ thi đua - khen thưởng và mức tiền thưởng.

Một số điểm đáng chú ý là thời gian nghỉ thai sản theo quy định được tính là thời gian công tác để xét tặng danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng; việc khen thưởng căn cứ vào điều kiện, tiêu chuẩn và thành tích đạt được, không nhất thiết phải có hình thức khen thưởng mức thấp trước khi được xét hình thức khen thưởng mức cao hơn.

Đối với danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”, Nghị định quy định tỷ lệ xét tặng đối với một số nhóm trường hợp không quá 10% tổng số cá nhân đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến”.

Các cơ quan, đơn vị cần lưu ý quy định mới khi tổ chức bình xét thi đua, khen thưởng từ năm 2026 và các năm tiếp theo.

3. Sửa đổi quy định về cấp ý kiến pháp lý

Nghị định số 324/2026/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 51/2015/NĐ-CP về cấp ý kiến pháp lý có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2026.

Nghị định làm rõ các trường hợp Bộ Tư pháp xem xét cấp ý kiến pháp lý, trong đó có điều ước quốc tế về vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài; thỏa thuận vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài nhân danh Chính phủ; văn bản bảo lãnh Chính phủ đối với một số khoản vay nước ngoài và các trường hợp đặc biệt khác theo phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Đáng chú ý, quy định mới cho phép một số hồ sơ được gửi dưới dạng bản điện tử hoặc bản giấy; đồng thời rút ngắn một số thời hạn trong quá trình chỉnh lý, làm rõ hồ sơ. Đối với hồ sơ phức tạp, thời hạn Bộ Tư pháp yêu cầu chỉnh lý hoặc làm rõ được rút từ tối đa 15 ngày làm việc xuống còn tối đa 10 ngày làm việc.

Việc sửa đổi góp phần đẩy mạnh ứng dụng hồ sơ điện tử, đơn giản hóa quy trình và nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ cấp ý kiến pháp lý.

4. Quy định mới về chào bán và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ

Thông tư số 138/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ có hiệu lực từ ngày 01/10/2026, thay thế Thông tư số 30/2023/TT-BTC và Thông tư số 76/2024/TT-BTC.

Theo quy định mới, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ được thực hiện theo phương thức giao dịch thỏa thuận trên hệ thống giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Phương thức giao dịch gồm thỏa thuận điện tử và thỏa thuận thông thường.

Thông tư đồng thời quy định trách nhiệm của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội trong tổ chức, vận hành và giám sát hệ thống giao dịch.

Đây là nội dung các doanh nghiệp có hoạt động huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu riêng lẻ cần lưu ý để bảo đảm việc phát hành, đăng ký và giao dịch trái phiếu thực hiện đúng quy định.

5. Tiếp tục áp dụng chính sách thuế đối với xăng, dầu đến hết năm 2026

Chính phủ ban hành Nghị quyết số 43/2026/NQ-CP về việc tiếp tục áp dụng một số quy định về thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng đối với xăng, dầu. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 01/10/2026 đến hết ngày 31/12/2026.

Việc tiếp tục áp dụng các chính sách này nhằm góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, ổn định thị trường xăng dầu, kiểm soát lạm phát, hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh và tạo điều kiện để doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung xăng dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu.

Đây là chính sách có tác động rộng đến hoạt động sản xuất, vận tải, logistics và chi phí đầu vào của doanh nghiệp, trong đó có các doanh nghiệp đang hoạt động tại các khu công nghiệp, khu kinh tế.

6. Bãi bỏ nhiều văn bản quy phạm pháp luật không còn phù hợp

Quyết định số 41/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ có hiệu lực từ ngày 01/10/2026, bãi bỏ toàn bộ 66 văn bản quy phạm pháp luật của Thủ tướng Chính phủ đã không còn phù hợp; đồng thời bãi bỏ một phần 03 văn bản khác.

Việc ban hành Quyết định nhằm xử lý các văn bản tuy không còn được áp dụng trên thực tế nhưng chưa có căn cứ pháp lý xác định hết hiệu lực, qua đó góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Các cơ quan, đơn vị trong quá trình tham mưu, giải quyết thủ tục hành chính và áp dụng pháp luật cần rà soát các văn bản viện dẫn để tránh tiếp tục sử dụng các quy định đã được bãi bỏ kể từ ngày 01/10/2026.

7. Quy định mới về Quỹ Học bổng Quốc gia

Nghị định số 317/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về tổ chức, quản lý và sử dụng Quỹ Học bổng Quốc gia có hiệu lực từ ngày 01/10/2026.

Quỹ có mục tiêu hỗ trợ phát hiện, khuyến khích, bồi dưỡng, thu hút và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; mở rộng cơ hội học tập, nghiên cứu, phát triển kỹ năng nghề và năng lực cá nhân cho người học theo định hướng ưu tiên của Nhà nước.

Đáng chú ý, cơ sở giáo dục, cơ sở nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ, doanh nghiệp cùng các tổ chức có liên quan có thể tham gia đề xuất nhu cầu, giới thiệu, đề cử người học, xác nhận thông tin hoặc hỗ trợ đánh giá chuyên môn theo từng chương trình học bổng.

Việc cập nhật kịp thời các văn bản quy phạm pháp luật mới có hiệu lực là cần thiết để các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp chủ động rà soát quy trình nội bộ, thực hiện đúng các quy định mới, hạn chế rủi ro pháp lý và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp trong quá trình hoạt động​./.