​Ngày 27/5/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành văn bản số 54/VBHN-BNNMT về Thông tư quy định quản lý, vận hành hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon.

1.     Sự ra đời và Ý nghĩa: Tính tất yếu của sự đồng bộ

Văn bản hợp nhất này được hình thành từ việc hợp nhất Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT gốc quy định về quản lý, vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia với Thông tư sửa đổi, bổ sung số 22/2026/TT-BNNMT quy định về phân cấp, cắt giảm và đơn giản hóa các thủ tục hành chính.

- Sự ra đời: Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn cấp bách khi hạ tầng kỹ thuật của thị trường các-bon trong nước cần một hành lang pháp lý điện tử đồng bộ, vận hành theo cơ chế quản lý dữ liệu tập trung tối cao. Đồng thời, việc ban hành văn bản cũng nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính mạnh mẽ của bộ máy mới, thực hiện phân cấp triệt để quyền thực thi các thủ tục hành chính cốt lõi về cho chính quyền địa phương cấp tỉnh nhằm tối ưu hóa thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

- Ý nghĩa:

+ Đảm bảo tính thống nhất: Giúp các cơ quan quản lý nhà nước, các định chế tài chính vận hành thị trường (VSDC, VNX, HNX) và các cơ sở phát thải chỉ cần tra cứu tại một văn bản quy phạm duy nhất, tránh tình trạng áp dụng chồng chéo hoặc bỏ sót các quy định sửa đổi mới nhất.

+ Minh bạch hóa pháp luật: Chuẩn hóa toàn bộ các thuật toán cấu trúc định danh (mã trong nước, số sê-ri) dưới dạng dữ liệu điện tử, loại bỏ nguy cơ trùng lặp tài sản các-bon và tạo dựng cơ sở pháp lý minh bạch cho các giao dịch liên thông.

+ Tăng cường hiệu lực quản lý: Thiết lập cơ chế phối hợp liên thông dữ liệu hằng ngày và chế độ báo cáo thị trường chặt chẽ, bảo đảm tính an toàn hệ thống tài chính quốc gia trước các rủi ro biến động, phục vụ đắc lực cho lộ trình hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ.

2. Nội dung cốt lõi

2.1. Thiết lập cấu trúc Tài khoản đăng ký và 08 Tiểu khoản chức năng chuyên biệt

Để quản lý tài sản các-bon trong suốt vòng đời, văn bản quy định mỗi cơ quan, tổ chức chỉ được cấp duy nhất một tài khoản đăng ký gắn liền với mã số thuế của mình. Tài khoản này được cấu thành bởi 08 tiểu khoản chức năng, đóng vai trò định hình chính xác mục đích sử dụng tài sản của doanh nghiệp từng thời điểm:

2.2. Tiêu chuẩn hóa cấu trúc Định danh: Mã trong nước và Số Sê-ri

Một điểm nhấn kỹ thuật quan trọng của Văn bản hợp nhất số 54 là việc trao quyền duy nhất cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc cấp và quản lý mã trong nước và số sê-ri dưới dạng dữ liệu điện tử, tuyệt đối không tái cấp sau khi đã hủy. Cấu trúc được định nghĩa tường minh bằng các thuật toán chuỗi ký tự cụ thể:

Đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính, cấu trúc mã trong nước gồm 06 ký tự, được xác định bằng công thức toán học tuyến tính dạng chuỗi biểu diễn: M_{HQ} = ext{"VN-"} + ext{[Năm phân bổ]}. Ví dụ, hạn ngạch phân bổ cho giai đoạn bắt đầu từ năm 2026 sẽ có mã là ext{VN-2026}. Số sê-ri đi kèm gồm 16 ký tự, tích hợp thêm dải số thứ tự 10 chữ số của từng đơn vị hạn ngạch: S_{HQ} = M_{HQ} + ext{"-"}+ ext{[Dải số sê-ri 10 chữ số]}.

Đối với tín chỉ các-bon, mã trong nước gồm 09 ký tự với độ phức tạp cao hơn để định danh chính xác nguồn gốc dự án: M_{TC} = ext{[Mã cơ chế (3 ký tự)]} + ext{"-"} + ext{[Mã dự án (4 ký tự)]} + ext{"-"} + ext{[02 số cuối năm xác nhận]}. Đi kèm với đó là số sê-ri trao đổi gồm 19 ký tự nhằm cá thể hóa từng tín chỉ các-bon lưu thông trên sàn giao dịch quốc gia: S_{TC} = M_{TC} + ext{"-"} + ext{[Dải số sê-ri 10 chữ số]}.

2.3. Điểm mới đột phá về phân cấp hành chính cho chính quyền cấp Tỉnh

Kế thừa tinh thần cải cách từ Thông tư số 22/2026/TT-BNNMT, văn bản hợp nhất đánh dấu một bước chuyển dịch quan trọng trong công tác quản lý hành chính nhà nước về môi trường. Thay vì tập trung toàn bộ các sự vụ về Bộ bộ chủ quản gây chậm trễ cho doanh nghiệp, pháp luật hiện đại đã phân cấp triệt để cho địa phương.

Cụ thể, tại Điều 13, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được giao thẩm quyền trực tiếp quyết định việc hủy đăng ký tín chỉ các-bon tự nguyện khi chủ tài khoản có nhu cầu. Quy trình được rút gọn tối đa bằng phương thức điện tử trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc Ứng dụng định danh quốc gia. Trong thời hạn vỏn vẹn 02 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn, Chủ tịch UBND cấp tỉnh phải hoàn tất thao tác kỹ thuật trên Hệ thống đăng ký quốc gia và ban hành thông báo xác nhận cho doanh nghiệp.

Tương tự, thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ, thẩm định và xác nhận việc chuyển quyền sở hữu hạn ngạch và tín chỉ các-bon ngoài hệ thống giao dịch (trong các trường hợp chia, tách, sáp nhập, giải thể, kế thừa pháp lý...) cũng được trao trọn vẹn cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, tạo ra một cơ chế thông thoáng, bám sát hoạt động của doanh nghiệp tại địa phương.

2.4. Cơ chế phối hợp liên thông và Chế độ báo cáo thị trường chặt chẽ

Để đảm bảo không có độ trễ hoặc sai sót dữ liệu gây rủi ro cho thị trường tài chính, văn bản thiết lập tần suất báo cáo và đồng bộ dữ liệu ở mức độ rất cao. Cuối mỗi ngày giao dịch, VSDC có trách nhiệm chuyển dữ liệu báo cáo kết quả thanh toán sang Bộ Nông nghiệp và Môi trường để cập nhật ngay lập tức trạng thái sở hữu tài sản trên Hệ thống đăng ký quốc gia. Định kỳ hàng quý (trước ngày 20 của tháng đầu tiên quý tiếp theo) và hàng năm (trước ngày 30 tháng 01 năm sau), VSDC và VNX phải gửi báo cáo bằng văn bản chi tiết về quy mô thành viên, tổng khối lượng, tổng giá trị giao dịch, biến động giá đóng cửa nhằm phục vụ công tác thanh tra, giám sát, đảm bảo tính an toàn hệ thống tài chính quốc gia trước những biến động tiêu cực.

Văn bản hợp nhất số 54/VBHN-BNNMT đã giúp hoàn thiện hơn, chặt chẽ hơn và thuận lợi hơn cho hạ tầng công nghệ của thị trường các-bon Việt Nam. Bằng việc tích hợp công nghệ định danh, giao dịch điện tử và phân cấp mạnh mẽ cho địa phương, văn bản không chỉ đảm bảo mục tiêu quản lý nhà nước mà còn mở đường cho các hoạt động kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh phát triển mạnh mẽ.

Về phía các doanh nghiệp phát thải lớn, cần sớm thiết lập bộ phận chuyên trách, chuẩn hóa dữ liệu nội bộ và đăng ký tài khoản quốc gia để chủ động bảo vệ quyền lợi tài sản xanh, biến các áp lực giảm phát thải thành cơ hội đột phá kinh doanh trên sàn giao dịch các-bon trong tương lai gần.

Tải Văn bản hợp nhất số 54/VBHN-BTNMT ngày 27/5/2026 tại đây 54-VBHN-BNNMT.pdf