Ngày 05/04/2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư số 18/2026/TT-BKHCN quy định chi tiết về giám định tư pháp trong lĩnh vực khoa học và công nghệ (KH&CN). Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Giám định tư pháp 2025, tạo hành lang pháp lý minh bạch và thống nhất cho hoạt động giám định chuyên môn, phục vụ hiệu quả cho công tác tố tụng.

1. Nhận diện rõ nét 16 chuyên ngành giám định KH&CN

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Thông tư 18/2026/TT-BKHCN là việc phân định rõ ràng các chuyên ngành giám định tư pháp thuộc phạm vi quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ và UBND các cấp. Theo Điều 3 của Thông tư, lĩnh vực giám định tư pháp về KH&CN hiện nay bao gồm 16 nhóm chuyên ngành cụ thể:

- Nhóm hoạt động cốt lõi: Hoạt động khoa học, công nghệ; Đổi mới sáng tạo và phát triển thị trường công nghệ; Khởi nghiệp sáng tạo và doanh nghiệp KH&CN.

- Nhóm sở hữu và tiêu chuẩn: Sở hữu trí tuệ; Tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.

- Nhóm hạ tầng số và công nghệ mới: Bưu chính; Viễn thông; Tần số vô tuyến điện; Công nghiệp công nghệ thông tin và công nghệ số; Chuyển đổi số; Kinh tế số và xã hội số; Giao dịch điện tử.

- Nhóm chuyên biệt: Năng lượng nguyên tử, an toàn bức xạ và hạt nhân.

Việc định danh cụ thể các chuyên ngành này giúp cơ quan trưng cầu giám định dễ dàng xác định đúng đầu mối và phạm vi nội dung chuyên môn cần thực hiện.

2. Chuẩn hóa tiêu chuẩn và quy trình bổ nhiệm giám định viên

Thông tư đặt ra các tiêu chuẩn khắt khe và chi tiết đối với giám định viên tư pháp để đảm bảo chất lượng kết luận giám định.

- Về trình độ chuyên môn: Phải có bằng tốt nghiệp đại học trở lên phù hợp với chuyên ngành đề nghị bổ nhiệm.

- Về kinh nghiệm thực tiễn: Yêu cầu người được bổ nhiệm phải có thời gian trực tiếp làm công tác chuyên môn ở lĩnh vực được đào tạo từ đủ 05 năm trở lên, tính từ ngày tuyển dụng hoặc tiếp nhận làm việc.

- Về kiến thức pháp lý: Bắt buộc phải có Giấy chứng nhận hoàn thành khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp chuyên ngành do tổ chức có thẩm quyền cấp.

Quy trình bổ nhiệm và cấp thẻ được quy định rõ về thời hạn và trách nhiệm của từng cơ quan:

- Tại Bộ KH&CN: Vụ Tổ chức cán bộ chủ trì phối hợp với Vụ Pháp chế xem xét hồ sơ và trình Bộ trưởng quyết định trong vòng 10 ngày làm việc.

- Tại địa phương: Sở KH&CN phối hợp với Sở Tư pháp lựa chọn nhân sự để trình Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố quyết định bổ nhiệm.

- Công khai thông tin: Danh sách giám định viên sau khi được bổ nhiệm phải được đăng tải công khai trên Cổng thông tin điện tử của Bộ KH&CN hoặc UBND cấp tỉnh trong thời hạn 03 ngày làm việc để các cơ quan tố tụng và người dân dễ dàng tra cứu.

3. Cơ chế linh hoạt đối với giám định viên theo vụ việc

Nhận thấy tính đặc thù và đa dạng của lĩnh vực KH&CN, Thông tư 18/2026/TT-BKHCN đã mở ra cơ chế linh hoạt tại Điều 9. Theo đó, trường hợp cá nhân không hoàn toàn đáp ứng các tiêu chuẩn bằng cấp thông thường nhưng có kiến thức chuyên sâu, kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng chuyên môn đặc biệt ở lĩnh vực cần giám định thì vẫn có thể được xem xét công nhận là người giám định tư pháp theo vụ việc.

Bên cạnh đó, việc công nhận tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc cũng yêu cầu khắt khe về đội ngũ cán bộ chuyên môn (phải đáp ứng tiêu chuẩn tại Điều 4) và điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phù hợp để lưu giữ đối tượng, hồ sơ giám định.

4. Tăng cường trách nhiệm quản lý và hậu kiểm

Thông tư không chỉ chú trọng khâu "đầu vào" mà còn siết chặt công tác quản lý trong quá trình hoạt động.

- Miễn nhiệm và thu hồi thẻ: Quy định rõ các trường hợp giám định viên bị miễn nhiệm theo Luật Giám định tư pháp và quy trình thu hồi thẻ nghiêm ngặt để đảm bảo tính nghiêm minh.

- Rà soát hàng năm: Hàng năm, các tổ chức thuộc Bộ KH&CN và Sở KH&CN tại địa phương có trách nhiệm rà soát danh sách người giám định và tổ chức giám định theo vụ việc để kịp thời đề nghị hủy bỏ công nhận đối với những trường hợp không còn đủ điều kiện.

- Phối hợp liên ngành: Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chuyên môn (KH&CN) và cơ quan tư pháp (Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp) là yếu tố then chốt xuyên suốt từ khâu bổ nhiệm đến khâu cập nhật danh sách giám định.

Thông tư 18/2026/TT-BKHCN là bước đi kịp thời nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về giám định tư pháp trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ. Với sự phân định rõ 16 chuyên ngành và quy trình nghiệp vụ chặt chẽ, Thông tư sẽ góp phần nâng cao chất lượng kết luận giám định, giúp các vụ việc liên quan đến khoa học, công nghệ, sở hữu trí tuệ và kinh tế số được giải quyết chính xác, khách quan và đúng pháp luật./.

Tải thông tư số 18/2026/TT-BKHCN ngày 15/4/2026 tại đây TT18-2026 QuydinhveGiamdinhtuphap KHCN (1).pdf