​

Ngày 19/01/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP quy định về sàn giao dịch các-bon trong nước, tạo lập khuôn khổ pháp lý đầy đủ, đồng bộ cho việc tổ chức, vận hành, quản lý và giám sát hoạt động giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon tại Việt Nam. Nghị định được xây dựng trên cơ sở Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (đã được sửa đổi, bổ sung), Luật Chứng khoán và các quy định pháp luật có liên quan, nhằm cụ thể hóa chủ trương phát triển thị trường các-bon trong nước theo lộ trình đã được Chính phủ phê duyệt.

Quy định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Theo Nghị định, sàn giao dịch các-bon trong nước là nơi thực hiện các hoạt động đăng ký, cấp mã trong nước, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon đủ điều kiện theo quy định pháp luật.

Đối tượng áp dụng bao gồm: Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam; Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam; Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội; Các cơ quan, tổ chức tham gia giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động tổ chức vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước, đăng ký, cấp mã trong nước, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon.

Nghị định cũng làm rõ các khái niệm nền tảng như: hệ thống giao dịch các-bon, hệ thống lưu ký và thanh toán giao dịch các-bon, thành viên giao dịch các-bon, thành viên lưu ký các-bon, ký gửi, thanh toán tức thời theo từng giao dịch… qua đó bảo đảm thống nhất cách hiểu và áp dụng trong thực tiễn.

Nguyên tắc giao dịch bảo đảm công khai, minh bạch và tuân thủ pháp luật

Hoạt động giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước được thực hiện theo các nguyên tắc cơ bản: công bằng, công khai, minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia thị trường. Các chủ thể tham gia giao dịch có trách nhiệm tự tìm hiểu quy định pháp luật, thông tin về hàng hóa và tự chịu trách nhiệm đối với quyết định mua, bán của mình.

Nghị định nhấn mạnh, việc trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính chỉ được phép thực hiện trên hệ thống giao dịch các-bon, trừ một số trường hợp chuyển quyền sở hữu ngoài hệ thống theo quy định. Các hành vi cấu kết, thao túng giá, cung cấp thông tin sai lệch hoặc lợi dụng lỗ hổng hệ thống để trục lợi đều bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Quy định cụ thể về hàng hóa giao dịch và chủ thể tham gia thị trường

Hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon được phép giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước là các loại được quy định tại Nghị định số 06/2022/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung). Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm công bố danh mục các loại hạn ngạch, tín chỉ được giao dịch, thời gian giao dịch và cập nhật thông tin liên quan cho các đơn vị vận hành hệ thống.

Các chủ thể tham gia giao dịch là các đối tượng thực hiện trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon theo quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, bảo đảm đúng phạm vi và điều kiện tham gia thị trường.

Phân định rõ vai trò, trách nhiệm của các cơ quan vận hành

Nghị định số 29/2026/NĐ-CP phân công rõ ràng vai trò của các cơ quan trong tổ chức, vận hành sàn giao dịch các-bon:

• Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam chịu trách nhiệm tổ chức hệ thống lưu ký và thanh toán giao dịch các-bon; thực hiện ký gửi, rút ký gửi, chuyển quyền sở hữu, thanh toán giao dịch; giám sát thành viên lưu ký và cung cấp thông tin theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
• Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam ban hành các quy chế nghiệp vụ, tổ chức giám sát giao dịch, chấp thuận và quản lý thành viên giao dịch các-bon, xử lý vi phạm theo thẩm quyền.
• Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội trực tiếp tổ chức và vận hành hệ thống giao dịch các-bon, cung cấp dịch vụ giao dịch, giám sát giao dịch và cung cấp thông tin phục vụ thanh toán và quản lý nhà nước.

Thống nhất quy trình đăng ký, cấp mã và chuyển quyền sở hữu

Trước khi đưa vào lưu ký và giao dịch, hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon phải được đăng ký tập trung trên Hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý. Bộ thực hiện cấp mã trong nước cho từng loại hạn ngạch, tín chỉ và thông báo cho các đơn vị liên quan để sử dụng thống nhất trong toàn bộ quá trình giao dịch, lưu ký và thanh toán.

Việc chuyển quyền sở hữu hạn ngạch, tín chỉ các-bon được thực hiện thông qua hệ thống lưu ký và thanh toán giao dịch các-bon ngay sau khi hoàn tất thanh toán. Đối với các trường hợp chuyển quyền sở hữu ngoài hệ thống giao dịch, Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn và thực hiện theo quy định, bảo đảm không trùng lặp, không gây xáo trộn dữ liệu quản lý.

Quy định chặt chẽ về lưu ký, giao dịch và thanh toán

Nghị định dành một chương riêng quy định chi tiết về lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch các-bon. Theo đó, hạn ngạch và tín chỉ các-bon phải được ký gửi tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam trước khi giao dịch. Mỗi chủ thể tham gia chỉ được sử dụng một tài khoản lưu ký và một tài khoản giao dịch, bảo đảm tách biệt với các hoạt động giao dịch chứng khoán khác.

Giao dịch các-bon được thanh toán trong cùng ngày giao dịch, theo phương thức thanh toán tức thời theo từng giao dịch, không áp dụng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm. Việc thanh toán được thực hiện đồng thời giữa chuyển giao hạn ngạch, tín chỉ các-bon và thanh toán tiền tại ngân hàng thanh toán, bảo đảm an toàn và minh bạch.

Nghị định cũng quy định cụ thể về xử lý lỗi sau giao dịch, loại bỏ thanh toán giao dịch trong các trường hợp không đủ điều kiện, qua đó hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia.

Điều kiện, quyền và nghĩa vụ của thành viên giao dịch, thành viên lưu ký

Thành viên giao dịch các-bon và thành viên lưu ký các-bon phải là công ty chứng khoán đáp ứng đầy đủ điều kiện về pháp lý, tài chính, hạ tầng công nghệ thông tin và quy trình nghiệp vụ theo quy định. Nghị định quy định rõ quyền cung cấp dịch vụ, thu phí, đồng thời xác định nghĩa vụ giám sát, báo cáo, bảo mật thông tin, bảo đảm an toàn hệ thống.

Các trường hợp đình chỉ, chấm dứt tham gia hệ thống giao dịch hoặc hệ thống lưu ký và thanh toán được quy định cụ thể, kèm theo trách nhiệm tất toán, chuyển giao tài khoản và bảo vệ quyền lợi của khách hàng.

Hoàn thiện nền tảng pháp lý cho thị trường các-bon trong nước

Việc ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP là bước đi quan trọng trong quá trình xây dựng và vận hành thị trường các-bon trong nước, góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Nghị định không chỉ thiết lập cơ chế vận hành minh bạch, an toàn cho giao dịch các-bon, mà còn tăng cường năng lực quản lý nhà nước, kết nối chặt chẽ giữa lĩnh vực môi trường và thị trường tài chính – chứng khoán.

Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 19/01/2026 và là cơ sở để các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và các chủ thể liên quan triển khai đồng bộ các hoạt động giao dịch các-bon trong thời gian tới./.

Tải Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ngày 19/01/2026 tại đây ND-29.2026 san giao dich cac bon.pdf